چشم‌هایی که دیگر ستاره نمی‌چینند؛ درباره تأثیر آلودگی هوا بر سلامت چشم

وقتی شهر زیر چتر دود نفس می‌کشد

نفس‌مان گرفته و بالا نمی‌آید. شهر زیر چتر دود فرو رفته و آسمان، روزبه‌روز خاکستری‌تر می‌شود. باد که می‌وزد، گردوغبار، دود، ذرات معلق و آلاینده‌های شیمیایی را با خود به خیابان‌ها می‌آورد. پرنده‌ها در آسمان دودآلود سرگردان‌اند و شب‌های پرستاره، برای بسیاری از ما، به خاطره‌ای دور تبدیل شده است.

سینه‌هایمان سنگین شده، نفس کشیدن دشوارتر به نظر می‌رسد و چشم‌هایمان دیگر در تاریکی شب، ستاره‌ها را آن‌گونه که پیش‌تر می‌دیدند، جست‌وجو نمی‌کنند. گویی نه‌تنها هوای امروز، بلکه بخشی از آینده کودکانمان را نیز از آنان گرفته‌ایم؛ درخت‌ها را بریدیم، به جای فضای سبز برج ساختیم و آلودگی ناشی از نیروگاه‌ها، کارخانه‌ها، صنایع و وسایل نقلیه را به بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی شهری تبدیل کردیم.

امروز شهر زیر فشار آلودگی هوا نفس می‌کشد و سلامت انسان، بیش از همیشه، در معرض تهدید قرار دارد.

آلودگی هوا؛ تهدیدی فراتر از قلب و ریه

آلودگی هوا یکی از مهم‌ترین تهدیدهای سلامت عمومی در جهان، به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه، به شمار می‌رود. آثار این آلودگی تنها به دستگاه تنفسی و قلب محدود نمی‌شود؛ مغز، پوست و چشم‌ها نیز در تماس مستقیم با آلاینده‌های موجود در هوا قرار دارند.

چشم، به دلیل قرار گرفتن دائمی در معرض محیط بیرون و برخورداری از سطحی حساس و مرطوب، یکی از نخستین اندام‌هایی است که می‌تواند نسبت به آلودگی هوا واکنش نشان دهد. ذرات معلق، دود، گردوغبار و برخی ترکیبات شیمیایی موجود در هوا ممکن است موجب تحریک سطح چشم و بروز علائمی مانند سوزش، قرمزی، خارش، اشک‌ریزش، احساس وجود جسم خارجی و خشکی چشم شوند.

در روزهایی که غلظت آلاینده‌ها افزایش می‌یابد، این علائم ممکن است در افراد مبتلا به خشکی چشم، حساسیت‌های چشمی یا بیماری‌های سطح چشم شدیدتر شود. تماس مداوم با هوای آلوده همچنین می‌تواند لایه اشکی چشم را ناپایدار کند و احساس ناراحتی، تاری دید موقت و خستگی چشم را افزایش دهد.

مراقبت از چشم‌ها در روزهای آلوده

کاهش زمان حضور در فضای باز در ساعات اوج آلودگی، خودداری از مالش چشم‌ها، استفاده از عینک مناسب در محیط‌های پرگردوغبار و شست‌وشوی صورت و اطراف چشم پس از بازگشت به خانه، می‌تواند به کاهش تماس با آلاینده‌ها کمک کند. افرادی که از لنز تماسی استفاده می‌کنند یا سابقه خشکی و حساسیت چشمی دارند، باید در روزهای آلوده توجه بیشتری به علائم خود داشته باشند.

در صورت تداوم قرمزی و درد چشم، ترشح غیرطبیعی، کاهش دید یا حساسیت شدید به نور، مراجعه به چشم‌پزشک ضروری است. استفاده خودسرانه از قطره‌های چشمی، به‌ویژه قطره‌های حاوی داروهای ضدالتهاب یا ضدقرمزی، بدون تجویز پزشک توصیه نمی‌شود.

هوای پاک، فقط برای نفس کشیدن نیست؛ برای دیدن، زیستن و تجربه کردن جهان نیز ضروری است. چشم‌هایی که قرار است آینده را ببینند، به هوایی سالم‌تر نیاز دارند؛ هوایی که در آن بتوان دوباره آسمان را دید و شب‌ها، ستاره‌ها را چید.